PERSPEKTYWA RZĘDOWA I KULISOWA

 

Jeżeli popatrzymy na domy stojące przy ulicy jeden za drugim, to ich wielkość ocenimy jako różną, nawet jeśli są one identycznych rozmiarów. Budynek znajdujący się najbliżej nas będzie się wydawał największy. Natomiast kolejne budowle, umieszczone dalej od miejsca, w którym jesteśmy, będą sprawiały wrażenie mniejszych niż w rzeczywistości. Ponadto może nam się wydawać, że w miarę zwiększania się odległości między nami a domami ich barwa nieco zmienia odcień, a kontury tracą ostrość. Gdy narysujemy te obiekty na kartce, tak jak je widzimy, zastosujemy perspektywę. To takie przedstawienie przestrzennych obiektów na płaskiej powierzchni, aby wywoływały wrażenie trójwymiarowych. Możemy powiedzieć, że jest to sposób ukazania głębi na płaszczyźnie przez malarzy i rysowników. Od perspektywy zależy również kompozycja fotografii: to, jakie obiekty są widoczne na zdjęciu i w jaki sposób są rozmieszczone, jest uzależnione od punktu, z którego patrzy twórca. Z kom-pozycji i perspektywy zatem wynika, co pojawia się na poszczególnych planach w dziełach sztuki. Plan pierwszy to ukazana w pracy przestrzeń najbliższa widzowi. Na planach drugim i dalszych znaj-dują się elementy nieco bardziej odległe, ale wyłaniające się z tła, które oznacza obszar najbardziej oddalony od patrzącego. Przez wieki artyści w różny sposób przedstawiali perspektywę. Rodzaje perspektywy to m.in.: rzędowa (pasowa), kulisowa, zbieżna (linearna), powietrzna, barwna, aksonometryczna i umowna.

 

1.Perspektywą nazywamy przedstawienie przestrzennych obiektów na płaskiej powierzchni zgodnie z tym, jak je widzimy.

2.Perspektywa jest stosowana przez malarzy i rysowników. Można ją dostrzec także w fotografii.

3.Z przyjętej przez artystę perspektywy wynika sposób rozmieszczenia obiektów na poszczególnych planach dzieła. 

4.Rodzaje perspektywy to m.in.: rzędowa (pasowa), kulisowa, zbieżna (linearna), powietrzna, barwna, aksonometryczna i umowna. 

Fragment bizantyjskiej mozaiki

Perspektywa nie zawsze ukazuje rzeczywiste relacje przestrzenne między obiektami. W sztuce starożytnego Egiptu i średniowiecza stosowano tzw. perspektywę odwróconą, aby zaznaczyć zależności między postaciami w dziele - ważniejsze osoby były przedstawiane jako większe.

 

• Perspektywa rzędowa (pasowa)

Na malowidłach z czasów prehistorycznych perspektywę ukazywano za pomocą rozmieszczenia poszczególnych obiektów wyżej lub niżej względem siebie. Postacie znajdujące się dalej sytuowano nad tymi, które były bliżej. Różna wielkość sylwetek w dziełach nie musiała być powiązana z ich odległością od widza. Taki sposób przedstawienia różnych elementów na płaszczyźnie miał wywołać wrażenie głębi. Nazywamy go perspektywą rzędową. Podobnie ukazywano przestrzeń w dziełach starożytnego Egiptu. W obszarze dzieła wyodrębniano wyraźne pasy, jeden nad drugim. To, co znajdowało się najdalej, umieszczano najwyżej. Taki układ określamy jako perspektywę pasową.

 

Fragment malowidła skalnego Buszmenów w Górach Smoczych w Afryce

W malowidle ściennym duże sylwetki zwierząt układają się w poziome rzędy. Za nimi i w tle widoczne są postacie ludzkie.

 

 

Fragment malowidła z grobowca wezyra Rechmire w Tebach

W wyraźnie oddzielonych pasach umieszczono ciasno obok siebie m.in. sylwetki rzemieślników wykonujących naczynia. Dzięki liniowemu rozłożeniu postaci oraz objaśniającym napisom dzieło przypomina literacką opowieść o codziennym życiu Egipcjan.

 

• Perspektywa kulisowa

Innym sposobem wyrażania głębi na płaszczyźnie, również znanym już w prehistorii, jest perspektywa kulisowa. Nazwa ta pochodzi od elementów dekoracji teatralnych tworzących scenografię, czyli pla­styczną oprawę widowiska. Są one ustawiane jedne za drugimi tak, że częściowo się przesłaniają. Powstają w ten sposób kulisy teatralne. Podobnie rozmieszczane są elementy na płaszczyźnie dzieła. Obiek­ty, które znajdują się bliżej, częściowo zasłaniają dalszy plan.

 

Rogier van der Weyden [czyt.: rochir wan der wejden], Św. Łukasz rysujqcy portret Madonny, olej i tempera na panelu, 137 x 110 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Bostonie, XV w.

W dziele widzimy kilka planów z elementami przesła­niającymi dalsze: postaci zasłaniają fragmenty po­mieszczenia, a kolumny - widok w oddali. Ponadto sylwetki bliższe są większe niż te stojące dalej. Zmniejszeniu ulegają też kafle mozaiki na podłodze i budowle na dalszych planach.

 

Johannes Vermeer [czyt.: fermer], Alegorio malarstwa, olej na płótnie, 120 x 100 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu, XVII w.

Artysta zastosował perspektywę kulisową, aby zaprezentować widok podobny do sytuacji z teatru. Ozdobna kotara po lewej stronie dzieła unosi się i odsłania scenę z życia artysty: widzimy go w warsztacie pod-czas pracy nad dziełem, w towarzystwie pozującej kobiety.

5.W perspektywie rzędowej obiekty jednakowych rozmiarów rozmieszcza się w równoległych pasach. Elementy najbardziej oddalone ukazane są w najwyższym rzędzie.

6.Perspektywa kulisowa polega na tym, że przedmioty położone bliżej częściowo zasłaniają dalszy plan.